|
Po ligi e scriri beni tòcat a sciri custa cosa puru. Acentu
Sa mayoria de is fueddus sardus ddus naraus cun s'acentu in sa segundùrtimu (penultima) sìllaba e intzandus, giai chi seus acostumaus a ddus nai aici, acentu in custus fueddus no ndi sinnaus. Ndi sinnaus in is fueddus fora de cust'impunna, duncas in is fueddus acentaus in sa de tres ùrtimu (terzultima) sìllaba e in is fueddus truncaus. Essempru de fueddus acentaus in sa segundùrtimu (penultima) sìllaba: cadira, mesa, crabetura. Essempru de fueddus acentaus in sa de tres ùrtimu (terzultima) sìllaba fèmina, ànima, lìberu. Essempru de fueddus truncaus: ayo', movidi', impero' Est in su naturali de sa lìngua sarda a no tenni ditòngus meda e duncas, candu ddus teneus, sinnaus s’acentu in sa vocali a primu de su ditongu. Essempru: indipendèntzia, bènniu, passièntzia. S’acentu gràficu ddu sinnaus sèmpiri cun su sinnu grai [ `].
Alita
Donni''orta chi seus 'oghendi calincuna cunsonanti (a cumentzu de fueddu) o calincuna vocali (a acabu de fueddu) tòcat a ddi ponni s’alita, in su logu de sa litra chi eus 'ogau. Essemprus: bogai > 'ogai ghetai > 'etai sa bìngia > sa ‘ìngia; sa domu > sa ‘omu; su bentu > su ‘entu; pitzu de serra > pitzu ‘e serra > pitz’‘e serra; petza de boi > petza ‘e boi > petz’‘e boi. Candu scrieus po genti chi de sardu no est scìpia meda, consillaus a scriri is fueddus intreus, po ddus agiudai a ddus cumprendi mellus.
Metàtesi
In sardu sa /r/ intru de is fueddus si movit meda e su pròpiu fueddu ddu podeus agatai in prus formas. Essemprus: pedra (in Serrenti) / perda (in Casteddu) / preda (in Nùgoro) bidri (in Serrenti) / birdi (in Casteddu) / bridi (in Ballau) sriboni (in Serrenti) / sirboni (in Casteddu) srogu (in Serrenti) / sorgu (in Casteddu) In prus, cosa prus stravanada ancoras, candu ddu est s'artìgulu, a bortas sa /r/ ndi 'essit de a intrus 'e su fueddu e si ponit a su cumentzu: ebra > s'reba, orxu > s'roxu. Scriendi, sa metàtesi, est a nai sa /r/ mòvia, fait a dda ponni e totu, perou candu scrieus po genti chi de sardu no est scìpia meda, consillaus a scriri is fueddus in sa forma prus connota, po ddus agiudai a ddus cumprendi mellus.
Assimiladura
In logus medas de su campidanesu, teneus s’avesu de nci bogai sa /r/ candu dd’agataus a primu de sa /t/ e de sa /c/. Essempru: ortu > otu, morta > mota, borta > bota (chi no 'ota e totu), circai > cicai arcu > acu. Candu scrieus, sa /r/ tòcat a dda lassai po no si cunfundi cun atrus fueddus, difatis una cosa est ortu (orto) e un’atra otu (otto), una cosa est morta (morta) e un’atra mota (rata), una cosa est borta (volta) e un’atra bota (stivale), duncas nosu scrieus sèmpiri ortu, borta, morta, ligendi donniunu cumenti bolit, sighendi sa pronùntzia de sa bidda sua.
|